Geschiedenis

tikal
Mayasite Tikal

Guatemala kent een lange geschiedenis, die teruggaat op de Mayabeschavingen van voor onze tijdsrekening. Tijdens het preklassieke tijdperk, tussen 2000 v.C. en 250 na Christus, ontwikkelde zich de rijke Mayacultuur.
De toeristische trekpleister Tikal dateert uit die periode (gebouwd tussen 750 en 200 v.C.) ( foto )

Daarna kwam het klassieke tijdperk, daterend van 250 tot 900 na Christus. De Mayacultuur strekte zich toen uit over gans Midden-Amerika en bracht een hoogstaande civilisatie met zich mee. Guatemala was het kerngebied van de Mayabeschaving. De Maya’s organiseerden zich in stadsstaten en dreven ook handel met elkaar. Toch was niet alles peis en vree. Algauw organiseerden de stadsstaten zich in twee militaire allianties die elkaar beconcurreerden. Tijdens de 9de eeuw  groeiden de conflicten en stortte de handel tussen de stadsstaten in elkaar. Op het einde van die eeuw was de ooit zo grote Mayabeschaving nog een schim van wat ze geweest was. Ook ecologische problemen en bevolkingsdruk speelden hierin een rol.
In de postklassieke periode , tussen 900 en 1524, stichtten uitgeweken Maya’s enkele rivaliserende steden (‘koninkrijken’) in het Guatemalteekse gebergte. De bekendste site uit die periode is die van de Quiché.
Ondertussen hadden de Spanjaarden in 1521 het Azteekse rijk in Mexico verslagen. Het duurde dan ook niet lang voor ze Guatemala binnenvielen, op zoek naar rijkdom. In 1524 viel Pedro de Alvarado, één van de meest brutale luitenanten van het Spaanse leger, Guatemala binnen met een 600-tal Spaanse en Mexicaanse soldaten. 1524 staat dan ook bekend als het begin van de Spaanse koloniale overheersing.
Aan de bijna drie eeuwen durende koloniale overheersing kwam een eind in 1821. Eerst lijfde Mexico het land nog in, maar in 1823 scheidde Guatemala zich samen met El Salvador, Nicaragua, Honduras en Costa Rica af en samen stichtten ze de Verenigde Staten van Centraal Amerika. Deze federatie hield slechts stand tot 1840. Toen werd Guatemala een onafhankelijke republiek.

justo_rufino_barrios_largeIn 1871 kwam de liberale regering onder Justo Rufino Barrios aan de macht.( foto )
Enerzijds loodsten de liberalen Guatemala de moderne tijd binnen met de aanleg van wegen, spoorwegen, scholen, banken,… Ook de economie bloeide dankzij de handel in koffie. Anderzijds moet ook gezegd worden dat Barrios regeerde als een dictator. Hij sneuvelde in 1885 in El Salvador, dat hij trachtte te veroveren om de Centraal-Amerikaanse eenheid te herstellen.

Na Barrios kwam de macht meer en meer in handen van enkele families grootgrondbezitters en buitenlandse bedrijven met de United Fruit Company als typevoorbeeld. De politieke repressie bleef een constante en daarbovenop groeide de politieke instabiliteit.
In 1931 kwam hierop een antwoord met de verkiezing van de generaal Jorge Ubico tot president. Het was een bonapartistische president die het land opnieuw moderniseerde, de gezondheidszorg en ‘sociale zekerheid’ tot een absoluut minimum uitbouwde en de overheidscorruptie terugdrong. Bovendien trok hij zich ook het lot van de Mayabevolking aan. Jorge Ubico werd echter steeds autoritairder en zijn dictatuur werd in 1944 beëindigd door een volksopstand.

Na Jorge Ubico kwamen de ‘tien jaren lente’. Onder Juan José Arévalo, een filosoof, werden de sociale zekerheid en de gezondheidszorg verder uitgebouwd en kwam er een overheidsinstelling om de belangen van de Mayabevolking te verdedigen. Zijn opvolger, de sociaaldemocraat Jacobo Arbenz, ging nog een stuk verder en voerde een verregaande landhervorming door. Té verregaand voor de Verenigde Staten en de United Fruit Company blijkbaar, want Arbenz werd door een militaire CIA-interventie aan de kant gezet in ’54. De landhervorming is nooit doorgevoerd…

rios-montt
Efraín Ríos Montt

Na Arbenz kwamen een reeks regeringen en presidenten, aan de macht gebracht met de steun van het leger, de Katholieke kerk en de rijke elite. Overheidsgeweld tegen oppositie was dagelijkse kost. Dit in combinatie met de armoede, de slechte socio-economische omstandigheden van de Guatemalteken – 75% analfabetisme om maar iets te noemen – en het Cubaanse voorbeeld zorgden ervoor dat zich in de jaren ’60 guerrillagroepen begonnen te vormen. Dit ontaardde in de jaren ’70 en ’80 in een ware burgeroorlog. De guerrilla werd gesteund door de arme plattelandsbevolking en de regering door de rijke stadselite. Het geweld bereikte een absoluut hoogtepunt in ’82-‘83 tijdens de dictatuur van generaal Efraín Ríos Montt. Er werd op grote schaal gefolterd en gemoord, vooral tegen de Mayabevolking ( foto ) . Deze genocide kostte het leven aan 15 000 burgerslachtoffers. Meer dan 100 000 mensen ontvluchtten het land, opnieuw meestal indígenas.
Ook na Ríos Montt bleven de uitwassen bestaan. Men schatte dat er maandelijks  meer dan 100 politieke moorden en 40 ontvoeringen plaatsvonden. Ganse gemeenschappen en dorpen werden met de grond gelijk gemaakt. Dit leidde er zelfs toe dat de VS zijn militaire steun aan Guatemala moest stopzetten.

In ’86 kwam er voor het eerst opnieuw een burgerpresident aan de macht. Toch zorgden de militairen ervoor dat ze nog genoeg in de pap te brokken hadden. Zo bleven mensenrechtenschendingen en geweld gemeen goed.

rigoberta
Nobelprijswinnares voor de vrede Rigoberta Menchú

In ’92 kreeg de Guatemalteekse Mayavrouw Rigoberta Menchú de Nobelprijs voor de vrede ( foto ) . Menchú verloor haar vader, haar moeder en haar broer tijdens een slachting van het Guatemalteekse leger in haar dorp op het platteland. Zelf koos ze kamp van de guerrilla en de volksbeweging. Uiteindelijk moest ze naar Mexico vluchten, waar ze haar boek ‘Ik, Rigoberta Menchú’ schreef. Dit boek werd gepubliceerd en vertaald in heel de wereld en bracht de situatie van de indígena bevolking en vrouwen in Guatemala in de internationale belangstelling. Dit boek en haar werk voor de Mayabevolking leverde haar de Nobelprijs op. Daarvan richtte ze de Rigoberta Menchú Tum Foundation op. Later zou ze ook de politiek ingaan, vooralsnog zonder veel succes.
In ’96 werden dan eindelijk de vredesakkoorden ondertekend. De centrumrechtse president Álvaro Arzú en de guerrilla bereikten een akkoord na 36 jaar burgeroorlog, 200 000 doden, duizenden verdwijningen, miljoenen daklozen en honderdduizenden vluchtelingen. In de vredesakkoorden stonden een aantal progressieve mensenrechtenbepalingen en akkoorden over sociale zekerheid, gezondheidszorg en bescherming van de Maya’s, maar de meeste zijn tot op vandaag niet vervuld.
De politieke en de mensenrechtensituatie in Guatemala is nog steeds niet rooskleurig.
In 2008 kwam voor het eerst in meer dan 50 jaar dus, een sociaaldemocratische president aan het hoofd van het land : Alvaro Colom.
Januari 2012 werd een nieuwe president ingehuldigd : Perez Molina .

Huidig president in 2016 is Jimmy Morales

jimmy_morales_-_cropped